تبلیغات اینترنتیclose
تلاش برای خلق تشکل‌های ذهنی در شعر : منصوور خورشیدی
پیچک ( منصور خورشیدی )
شعر و ادب پارسی




امتياز : | نظر شما : | لينك ثابت



تلاش برای خلق تشکل‌های ذهنی در شعر

منصور خورشیدی

درحلقه ی فکری شاعران شعر حجم ، شاعران و منتقدانی حضور دارند که معتقدند وابسته به " شعر دیگر " هستند و نه " شعر حجم " . کسانی حضور دارند که رویائی معتقد است که به کشف شعر آن ها رسیده است. شاعرانی که با فرم ، ترکیب های کلامی ، تخیل ، تصویر و ارکان سازنده ی شعر آشنا هستند و شاعر در تلفیق و ترکیب اشیا با قدرت بیش تری داشته های ذهنی خود را به سمت شعر عرضه می کند  و می دانند که حافظه ی شاعر در حفظ و تداوم این عوامل در یک مجموعه شعر حتمی و قطعی است . 
این دسته بندی از آن جا ناشی می شود که در همان شرایط شاعرانی بودند که به محتوا گرایش بیش تری داشتند تا به فرم و شکل شعر و به اعتقاد برخی منتقدان اگر شاعری نیت آن دارد که بدون در نظر گرفتن فرم در شعر مضمون آفرینی کند بهتر آن است که با نثر آن را بنویسد ، زیرا شکل شعر و فرم ، محتوا را در خود رشد می دهد . 
اگر شاعری بخواهد با انتخاب مضمون ، شعری برابر مخاطبان خود قرار دهد  یعنی از شکل شعر دور می افتد زیرا بیان مشروح یک مضمون یعنی روایت و توصیف درشعر هر چه مفصل تر و صریح تر بیان شود فرم شعر قربانی مضمون شاعرانه می شود .
تعالی موازی و هم ترازی فرم و محتوا در یک شعر از نظر برخی منتقدان امکان ندارد  و انتخاب یکی از این دو لذت خواننده را از شعر بیش تر می کند .شعر اگر با فرم تکوین پیدا کند  مضمون را در درون خود دارد . کیفیت تکوینی شعر با فرم ، زمینه ی تحول معنا را برای ایجاد محتوا درشعر فراهم می سازد تا شاعرگرفتار تکرار مضمون نشود .
شور و هیجان ناشی از احساس و عاطفه در یک لحظه  اشیای موجود را منطبق با موازین شاعرانه گسترش می دهد . حتی واژه هایی که در ظاهر هیچ گونه قرابتی با هم ندارند . تکنیک شاعرانه کمک می کند تا آن چه در تخیل شاعر و در حافظه ی او وجود دارد تناسبی بین آن ها ایجاد کند . این تناسب را فرم شعر قدرت می بخشد .
جهانی که در این هم نشینی ایجاد می شود .استحکام شعر را بیش تر و دریافت شاعر را از ترکیب  کلمات و تعاملی که با خلق تصاویر بین آن ها برقرار می شود بهتر عرضه می کند . تکنیک شعر در همین جا قدرت و قوت ذهن شاعر را نشان می دهد . اگر در شعر شاعران کلاسیک خود دقیق شویم می بینیم  هر کدام از شاعرانی که در ذهن مخاطب ماندگار شدند  تلاش کردند تا در قالب های متفاوت حرکتی تازه در شعر خود ایجاد کنند . 
هر چه تکنیک بیان قوی تر باشد مضمون حاصل از آن مانور بیش تری در ذهن شاعر و در زبان شاعر دارد.  القای حروف نحوه ی ترکیب کلمات و خلق تصاویر و شکل گیری همه ی عوامل برای بروز و ظهور یک قطعه شعر زمینه ی بارزتری از مضمون شاعرانه را برابر خواننده ی شعر می نشاند .
برخی تصور می کنند که وزن و قافیه ، کوتاهی و بلندی مصراع تاثیر به سزائی در ساخت شعر دارند . تصور می کنم این گونه نباشد مگر نیت آن در ذهن شاعر باشد که یکی از قالب های شعر سنتی را عرضه کند که اساس آن را وزن و قافیه می سازد .
برای گرفتار نشدن در دام تکرار نیازمند ایجاد فرم در شعر هستیم . شما به مضمون واحد عشق ، مرگ و زندگی دقت کنید . هرکدام که از انسجام کلی برخوردار نیستند و به دور از عوامل زمان و مکان ، سرعت و حرکت ، تصویر و عاطفه که ترکیب سازنده ی یک قطعه شعر هستند  اگر در کار شاعری دیده نشود  برد معنایی کمتری دارد نسبت به شعری که این عناصر را در خود دارند .

در کار شاعران شعر دیگر و شاعران حجم به وضوح خلق فضاهای مختلف و تغییر زاویه دید در ارکان شکل دهنده ی شعر به شدت دیده می شود . حتا در کاربرد نحو زبان و تجمع تصویر ها به دنبال کشف نگفته ها در شعر جست و جوی خود را آغاز می کنند . تا در فاصله ی زمانی و مکانی به شعر قوی تری دست پیدا کنند . 
در حالت های مختلف شاعر به این درک می رسد که هر چیزی موجب در هم ریزی تناسب ها در خیال و تفکر شاعر می شود و احساس و عواطف او را درگیر امور نا ممکن می کند . 

معماری واحد های حجم گونه ی زبان 
پرش های ذهنی ، خلق تصویر های سه بعدی ، ایجاز در بیان و معماری واحد های حجم گونه ی زبان ، از ویژگی های شعر حجم و آوانگارد محسوب می شود .  تاکیدی که شاعر به نقش واژگان در شعر دارد تلاش او را برای ارائه ی یک زبان آهنگین مضاعف می کند تا از همه ی ظرفیت های کلامی به نفع شعر بهره بگیرد . 
هرعامل دیگری می تواند در ذهن شاعر خلق حادثه کند و اتفاق همزمان صورت بگیرد . در این حالت شاعر نگاه تند و فوری به آن بیندازد . از بارش تند باران . تا افتادن بچه ای از پلکان ، عبور این اتفاق ها در ذهن شاعر و در ضمیر او شکل می گیرد . و طبیعت شاعر را برای ثبت لحظه ها آماده می کند . 
حضور ناگهانی تصویر در شعر انفجاری در سرشت شاعر ایجاد می کند که قدرت آن گستره ی خیال را شقه کرده و تفکر شاعر را در محاصره ی حیرت  قرار می دهد . نیمه ی دوم دهه ی چهل شروع یک حرکت جدید در تفکر شاعران بود که در دو مجموعه " شعر دیگر " حضور خود را اعلام کرد . زمینه ای که منجر به ایجاد سبک جدید در شعر معاصر ایران با نام " شعر حجم " شد 

کتاب های چاپ شده و شعر های منتشر شده از شاعران شعر دیگر و شعر حجم نشان دهنده ی آن است که زمینه نوعی از شعر متفاوت بعد از نیما عرضه شده است که دارای استحکام زبانی است و هرکدام از این شاعران بیان متفاوتی در زبان دارند که شعر یکی را با دیگری بسیار متفاوت نشان می دهد ! 
 موسیقی کلام و بُرد نیرومند استعاره ، مجاز و ایهام تناسب ریشه در اصالت زبانی این گروه از شاعران دارد . فرایند ذهنی و عینی در جهان اطراف شاعران  با  تصویر تکوین پیدا می کند و در انتقال معنا نقش اساسی دارد . درک این همه تقارب و تضارب  میان دو واقعیت از دو جای متفاوت را تصویر واقعی و گاه ورای واقعیت در ذهن و زبان شاعران این نوع از هنر زبانی رقم می زند .
شناخت طبیعت کلمه زمینه بروز خلاقیت های شاعرانه را برای سرودن یک قطعه شعر فراهم می کند . 
آن چه موجب می شود تا شاعر به راز و رمز اشیا که به وسیله ی کلمه نام گذاری می شود دست پیدا کند درک درست کارکردهای کلامی در سرشت شاعران است . 
تحول بیرونی که از راه تجربه در طبیعت اشیا برای شاعر ایجاد می شود موجب می گردد تا به تحول درونی " سهم پنهان زندگی " برسد . و زمینه ی استعلائی تفکر را فراهم نماید تا مجذوب شود وبتواند جذب کند . آن گاه خیال را چون پرنده ای در آسمان شعر رها کند تا به شکار هر آن چه برابر چشم قرار دارد یا با تفکر نیرومند خود امورنامرئی را که در گستره ی پهناور خیال دور می زند به نفع شعر مصادره کند . 
اجرای خوب یک شعر در کارکرد تکنیکی کلمه نشان داده می شود و با فرم نمود و بود خود را بروز می دهد  در این حالت بازی های زبانی برای خلق محتوا شاعر را از کشف و شهود دور می کند و تاثیری روی ذهن مخاطب حرفه ای شعر ندارد . به همین دلیل است که تکرار در ذهن و زبان شاعران شعر دیگر و شعر حجم دیده نمی شود و از بازی های زبانی دور ماندند چرا که زبان را عامل تحول و تعیین کننده برای شعر به حساب می آورند . 
در اجرای مضمون های عاشقانه و عارفانه در برخی از شاعران این گروه نیز بر اساس بنیان های زیباشناسانه و درک شاعر از طبیعت زبان که می تواند همه جنبه ها و عبارت ها و حتا شطح عارفانه را در درون خود جای دهد به صورت تصویر های واقعی و گاه فرای واقعیت های موجود بیان کند . 
معناي آشکار و نهان گاهي در پشت يك تصوير نهفته است كه درتلمیح ، نماد و گاه اسطوره حضور خود را بيش تر نشان مي دهد . نمودار مادي واقعيت ها در ادبیات داستانی از راه تجزيه به عناصر كوچك تر در شعر راه پیدا می کند . تغيير در شمار عناصر كلامي موجب تغيير در محتواي شعر مي شود که زمینه ی درک آن را برای مخاطب اندکی آسان تر نشان می دهد .
 اين ضرورت را فضا سازي در شعر قوت و قدرت مي بخشد  تا زمينه ي بروز خلاقيت ها فراهم شود . تكوين فرم نيز شعررا در برابر واقعيت هاي موجود در مكان جديدتري مستقر مي سازد . و راه را براي درك درست از کارکرد کلمه در شعر باز مي گذارد .  

ادامه دارد 
اسکله های تانی برای پرتاب ذهن - 2




امتياز : 0| نظر شما : 1 2 3 4 5 6 | لينك ثابت